Fascinatie is de sleutel tot kwaliteit

Restauratie van de doorzakkende frontpijpen van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen English text Nederlandse tekst

Overzicht:

Samenvatting

Rens Swart Orgelbouw heeft van de Provincie Antwerpen opdracht gekregen om de verzakte frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen (België) te restaureren. Het orgel is gebouwd door Jos Stevens in 1923 en in 1958 gemoderniseerd. Het is het op twee na grootste orgel in België en bevat bijna 6000 pijpen. In 1958 kreeg het een nieuw front, met een open 32' gemaakt van zink en twee Prestanten 16' gemaakt van orgelmetaal (een legering van tin en lood).

Voor deze opdracht werkt Rens Swart nauw samen met Jacques Stinkens Orgelpijpenmakers en René Nijsse Orgelmakers. Ik ken het orgel heel goed, omdat ik eraan gewerkt heb met Orgelbouw Jos Stevens (Jos Stevens nam geen deel aan de aanbesteding voor deze opdracht).

Reeds jaren hebben de 16' orgelmetalen frontpijpen in Mechelen te kampen met inzakkende voeten en labia. Feitelijk hangen de pijpen aan hun haken, die daar eigenlijk niet op gedimensioneerd zijn. De Provincie heeft bevolen alleen deze "dringende restauratiewerken" aan te pakken. De frontpijpen die nog niet vervormen, zullen moeten wachten tot de algehele restauratie van het orgel, die waarschijnlijk nog minstens een decennium (of twee …) op zich kan laten wachten omdat eerst het gehele interieur van de kathedraal gerestaureerd zal worden.

De ingezakte voeten zullen in het atelier in Zeist worden opgevormd en worden voorzien van koperen binnenvoeten, die in de voeten worden gesoldeerd en gelijmd. Deze koperen voeten dragen het gehele gewicht van de pijp (tot 60 kilo). Op soortgelijke wijze worden er koperen manchetten in de pijpen rond de bovenlabia aangebracht. Veel andere pijpen worden alleen voorzien van nieuwe voetpunten. Ook vier van de zinken frontpijpen worden gerestaureerd. Met Pasen 2019 is de restauratie voltooid.

Geschiedenis van het orgel

Voor dit overzicht van de geschiedenis van het orgel van Sint-Rombouts gebruikte ik het korte artikel van kathedraalorganist Peter Pieters in het Belgische orgeltijdschrift Orgelkunst 2008–2 als basis, maar de meeste informatie komt van mijn eigen waarnemingen. (Je kunt deze informatie vrijelijk gebruiken, maar neem wel een referentie naar mij op alsjeblieft.)

Het orgel in de Sint-Romboutskathedraal dateert in hoofdzaak uit 1923. Jos Stevens (1874–1936) uit Duffel nam enig materiaal over uit het eerdere orgel van Henri Vermeersch van rond 1850 en van Egidius Van Peteghem van rond 1782. Het ging daarbij vooral pijpwerk en niet of nauwelijks om windladen. De originele kast van Van Peteghem, destijds in het zuidertransept, was rond 1850 al overgeplaatst naar het nieuwe neogotische westdoksaal en werd door Stevens ini 1923 behouden, maar in de breedte tot de volledige breedte van het middenschip (of feitelijk de enorme toren) uitgebreid.

In 1958 werd het orgel op instigatie van de invloedrijke kathedraalorganist Flor Peeters (1903–1986) door Stevens vooral grootser opgezet, uitgebreid en gemoderniseerd, waarbij een deel van het romantische pijpwerk het veld moest ruimen. In het bijzonder strijkers en lage aliquoten verdwenen en stemmen zoals Spitsfluit, Gemshoorn en Ranket en hoog samengestelde vulstemmen werden toegevoegd. Voorts werd in 1958 een vierde manuaal toegevoegd, het Kroonwerk. De kast werd vervangen door een schermfront met een fraaie gebogen massief eiken kast naar ontwerp van architect Louis Stynen, met daarin de nieuwe open Principaalbas 32'.

De windladen en het pijpwerk uit 1923 vormen nog steeds het hart van het orgel. Ik denk (maar dat moet nog worden gestaafd door grondiger onderzoek) dat bijna alle manuaal-Bourdons, enkele prestanten en de Bombarde 16' van het pedaal dateren van Van Peteghem. De Cornet van het hoofdwerk en een Octaaf 2' dateren mogelijk van vóór 1700 en de Subbas 16', Contrebas 16' en Bombarde 32' dateren van Vermeersch. De Subbas 32' en de meeste tongwerken en labialen dateren van 1923. In mijn ogen is dit de reden dat dit 'synthese-orgel' zo overtuigend klinkt vergeleken met andere 'allround-orgels'.

De windladen zijn kegelladen, van origine pneumatisch, sinds 1958 elektropneumatisch. De windladen uit 1958 zijn balgjesladen (zie een eerder uitgevoerd project op dit type laden). Alle frontladen zijn uit 1958; het zijn elektropneumatische directladen. Uit 1923 is een aantal directladen overgenomen: waarschijnlijk dateren alle pedaalladen uit die tijd. Dit behelst de Principaalbas 16' met 8' extensie, de Subbas 16' met 8' extensie, de Bombarde 16' met 8' extensie van het pedaal en het groot octaaf van de Bombarde 32'. In de pedaalladen zijn in 1958 twee nieuwe ventielen aangebracht voor de uitbreiding van de klavieromvang tot g1 (met bijbehorende nieuwe pijpen, of zoals voor de Bombarde 8' hergebruikte oude pijpen). Alleen het bovenin het orgel opgestelde 'klein pedaal' is in 1958 volledig nieuw gemaakt, inclusief de balgjeslade.

De tractuur, de speeltafel en de tamelijk unieke electromechanische combinatietractuur (met een uniek 1200-bits geheugen!) werden in 1958 nieuw vervaardigd.

Na de bouw in 1958 werden geen wijzigingen meer aan het orgel aangebracht. Wel werd er een horizontale trompet ('en chamade') met alleen discantpijpen aan het hoofdwerk toegevoegd en werd er op het dak van de zwelkast een tamelijk luide Trompet 8' geplaatst die deels bestaat uit pijpwerk uit het koororgel.

Huidige staat van de frontpijpen

De frontpijpen werden in 1958 nieuw gemaakt door Stinkens in Zeist. Alle frontpijpen spreken, behalve de drie 16' pijpen aan beide kanten bij de torenmuren. Alle pijpen bevatten een hoog tinpercentage, maar de 18 grootste pijpen in het centrale 'scherm' zijn van zink (ja, dat is een even getal, denk daar maar eens over na!). De zinken pijpen zijn van de Principaalbas 32' en de C, D en E van de Prestant 16' van Hoofdwerk en Pedaal. De rest van het laagste tweeëneenhalve octaaf van de Prestant 16' van het Hoofdwerk staat in de twee linkerschermen en dat van de Prestant 16' van het Pedaal in de twee rechterschermen. De 27 pijpen in het middelste scherm vóór de 32' zijn van de Prestant 8' van het Hoofdwerk.

Alle pijpen groter dan zeg 12' vertonen inzakkende voeten en corpi rond het bovenlabium. Alle kleinere pijpen vertonen ingezakte voetpunten. De pijpen in de achterste schermen links en rechts hebben een grote overlengte, waardoor de voeten kwetsbaar zijn voor vervorming. De corpi ervan zijn in het verleden versterkt door er een stalen profiel op te solderen.

Orgeladviseur Jef Braekmans besloot, omdat de Provincie Antwerpen opdroeg nu alleen de echt dringende werken te doen, om slechts de 6 of 7 grootste pijpen aan elke kant te restaureren. Op onze suggestie doen we dat door koperen binnenvoeten aan te brengen en de originele voeten te behouden omdat koper zijn werk beter doet dan dik tin en er op deze manier geen kleurverschil optreedt als gevolg van veroudering van het orgelmetaal. Veel andere pijpen krijgen alleen nieuwe voetpunten.

De meeste zinken 32'-pijpen vertonen inzakkende voetpunten, maar deze laten we zo. Het zou trouwens een enorme klus worden deze 200 tot 300 kilo wegende 11 meter lange monsters eruit te krijgen, maar we hadden er de voorkeur aan gegeven ze ook te herstellen. Opmerkelijk genoeg laten vier van de kleinste 16' zinken pijpen ook enigszins vervormende voeten zien. De grotere pijpen doen dat niet, naar mijn inzicht omdat de corpi minder bewegingsvrijheid hebben omdat ze aan twee haken op twee verschillende hoogten hangen. De vier vervormde zinken voeten worden eveneens voorzien van voetinzetten.

December 2018

Lees hierooooooonder verder ↓

Het majestueze orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Het Stevens-orgel in de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen. Het 32'-front werd gebouwd in 1958 tegelijk met de uitbreiding en modernisering van het orgel, dat hoofdzakelijk bestaat uit delen van het Stevens-orgel van 1923.
Alle foto's © Rens Swart, tenzij anders vermeld

Het orgel van de Sint-Romboutskathedraal zoals gezien van boven. Aangeduid is tot welk register de zichtbare pijpen behoren

Het orgel van boven gezien, wauw! Ik heb aangegeven welke zichtbare pijp wat is en tot welk register deze behoort.

Stinkens en Stevens plaatsen in 1958 het frontpijpwerk door het vanuit het gewelf op zijn plek te hijsen

Jazeker, Stinkens heeft foto's van 1958 in zijn archief! Het interessant om te zien hoe de werklieden van Stevens and Stinkens in 1958 de pijpen op hun plaats hesen, met behulp van een takel vanuit het gewelf, zonder enig steigerwerk, ladders of bescherming van de natuurstenen balustrade. Dat doen wij deze keer beslist anders! Foto Jacques Stinkens Orgelpijpenmakerij, Zeist

De 16' pijpen van de Prestant van het Hoofdwerk zakken overduidelijk door

Het inzakken van de pijpvoeten en de corpi aan weerszijden van de opsnede is zeer duidelijk. Pijpen hangen vooral aan hun haken en dat is verdraaid gevaarlijk.

Ook de voetpunten zakken in

Ook de voeten zakken in omdat de ongeveer 80 kg die ze moeten torsen te zwaar is.

De labia zijn naar elkaar toe gezakt en de pijp spreekt nauwelijks meer

De voet is vervormd direct onder de kern. Het corpus is min of meer over de voet gezakt en de voet heeft zijn sterkte daardoor verloren.

Ingezakte opsnede

De pijp is verzakt over de voet, zodat het metaal aan weerszijden van het labium het heeft begeven. Het gevold is dat deze pijp niet of nauwelijks spreekt.

Een tinnen 16'-pijp met een koperen manchet rond het bovenlabium

Dit is een voorbeeld van een 16' pijp met een koperen inzet of manchet rond het bovenlabium. (De kern en de opsnede zijn niet perfect recht.)

De rechterkant van het front zoals gezien vanuit het triforium

Een ongebruikelijk zicht op de rechterkant van het orgel. Het is zeer duidelijk dat één van de frontpijpen in elkaar aan het zakken is, omdat hij naar achteren uitbuigt.

De rechterkant van het front

The Prestant 16' aan de rechterkant van het front heeft hetzelfde probleem als de 16'-pijpen aan de linkerkant. De meeste voeten krijgen nieuwe koperen binnenvoeten en manchetten rond het labium nadat ze gerecht zijn.

De zinken 16' met daarvoor de Prestant 8' van het hoofdwerk

De kleinste pijpen van de enorme 32' zinken frontpijpen zijn feitelijk de grootste van de Prestant 16' van het Pedaal. Rechts hiervan de orgelmetalen pijpen van de Prestant 16' en links ervan de orgelmetalen pijpen van de Prestant 8' van het Hoofdwerk.

De zinken 16' vertoont ook tekenen van vervorming

Sommige van de zinken pijpen vertonen ook vervorming van de voet en corpus. Dit zal worden gerecht, opgevormd, uitgedeukt, ontbuild of hoe je het ook noemen wilt.

De voetpunten van de Prestant 32' zakken ietwat in elkaar

De voetpunten van de 32'-pijpen zakken in elkaar als gevolg van het gewicht van ongeveer 200 of 300 kilo. Dit zal tijdens onze restauratieopdracht niet worden gerestaureerd, omdat het niet ogenblikkelijk gevaarlijk is. Dit zal nog een paar jaar moeten wachten. Of een paar tientallen jaren.

Een duidelijk inzakken

De inzakking is overduidelijk. Dit is gevaarlijk, omdat de pijp alleen rechtop blijft staan dankzij zijn haak, die op die taak niet berekend is.

De zinken 16' vertoont ook tekenen van vervorming

De voeten van de pijpen in het achterste scherm vertonen eveneens inzakking.

Gewoon een mooi overzicht

Een ongebruikelijk kijkje op het orgel.

Demontage van de frontpijpen

Op 11 en 12 maart 2019 hebben we de 51 te restaureren pijpen uit het orgelfront getild of gehesen.

Omdat we een verhuislift zullen gebruiken om de pijpen van het doksaal naar de kerkvloer te transporteren, moeten we voorzichtig zijn met de kwetsbare zandstenen pinakels van de neogotische balustrade. Omdat we de frontpijpen, die tot 60 kilogram wegen, met de hand over de balustrade op de lift moeten tillen, was dit voor mij waarschijnlijk het meest uitdagende deel van de klus. We hebben houten beschermingskisten gemaakt die zo dicht mogelijk om de onregelmatig gevormde pinakels passen, omdat we dan zoveel mogelijk ruimte overhouden om met de pijpen te manoevreren.

De frontpijpen zijn gemarkeerd en genummerd volgens het schema van de orgeladviseur. Toen ik aan de achterkant in het orgelfront klom, werd duidelijk hoe vorige orgelbouwers geprobeerd hebben de pijpen voor ineenzakken te behoeden. Sommige pijpen hadden messing of stalen profielen op de achterkant van de voeten en het corpus gesoldeerd en van veel van de voeten is de onderste vijftien centimeter vernieuwd, maar met beperkt succes omdat ze weer beginnen door te zakken, vaak net erboven.

Na het opruimen en vrijmaken van het doksaal door alle stoelen en podiumelementen aan de kant te zetten, begonnen we een rolsteiger op te bouwen om zo dicht mogelijk bij de frontpijpen te kunnen komen. Bovenop de acht meter hoge steiger bevestigde ik een elektrische takel of lier. Zeker bij het met de hand aan een touw naar boven hijsen van deze zware takel van bovenop de ietwat zwaaiende steiger is hoogtevrees niet echt aan te raden.

De kleinere pijpen worden met de hand uit het orgelfront getild, voor de grote pijpen gebruiken we een kleine elektrische takel. We gebruiken een 'pijpenbroek' (een soort harnas) om de tot zestig kilo wegende pijpen uit het front te tillen. Deze leren broek, die is gevoerd met zacht materiaal, wordt rond de voet vastgemaakt en bij het tillen snoert hij zichzelf vast. De pijp wordt langzaam opgetild tot hij vrij van zijn ophanghaken is. In dit geval waren er ook lange stalen strips die meestal naar beneden wezen. Het was moeilijk de bovenste haak vrij te maken en daarna de pijp te kantelen zodat hij naar onderen van zijn ondersteboven-haak kon worden bevrijd. Nadat de pijp naar de doksaalvloer was gelaten, lieten we hem horizontaal zakken en werd hij over de balustrade op de ladderlift getild.

Het is een genoegen met een team van handige, zorgvuldige en sterke mannen te werken! André Swart (my brother), Ad, René, Sjaak and Kees. O ja, en mezelf.

Het orgelfront blijft voorlopig zoals het nu is. Inclusief de dode vogel die opgesloten zit in de grootste 32' pijp: we zagen hem pas duidelijk nadat we de 8' pijp die ervóór stond verwijderden. Ik laat ook de steiger staan. Over vier weken zijn we terug!



De foto's links geven een indruk. Voor een album van zo'n 40 foto's: blader naar beneden! ↓

Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

We beschermden de zandstenen pinakels van de doksaalbalustrade met een op maat gemaakte precies passende houten kist om zonder risico's op beschadiging met de zes meter lange pijpen te kunnen manoevreren.

Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Een 'pijpenbroek' wordt gebruikt om de pijpen, die tot 60 kilo wegen, omhoog te tillen. Dit leren harnas, dat is gevoerd met zacht materiaal, wordt rond de voet vastgemaakt en trekt zichzelf vast als de pijp omhoog getakeld wordt. Achter André zie je de zes grootste pijpen van de do-kant van de Subbas 32' pipes.

Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Een pijp wordt langzaam opgetild tot hij vrij is van zijn haak, in dit geval twee haken, één ervan naar beneden wijzend … De pijp werd vervolgens naar de doksaalvloer neergelaten, horizontaal gebracht en over de balustrade getild op het platform van de ladderlift.

Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Een pijp op de lift, klaar om naar de kathedraalvloer te worden getransporteerd. Van links naar rechts: Rens, Ad, orgeladviseur Jef and René.

Demontage van de inzakkende frontpijpen van het orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Nadat de pijpen zijn verwijderd, worden de pijphangers schoongemaakt en gestofzuigd, vooral om te kunnen zien of de hangers nog stevig zijn. Wat een prachtige gebogen massief eiken orgelkas trouwens! We kijken hier recht naar boven, naar het gewelf van het schip van de kathedraal. Het is maar acht meter, maar al teveel hoogtevrees is niet handig.

Het majestueze orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Het Stevensorgel in de kathedraal van Sint-Rombouts in Mechelen met de 16'-pijpen verwijderd. De 32'-pijpen en veel 8'-pijpen blijven op hun plek omdat ze maar weinig vervorming vertonen en als veilig worden beschouwd.

Door op eender welke foto hieronder te klikken, kun je door alle 36 van mijn geselecteerde foto's klikken. Klik op het pijlsymbool rechts voor de volgende foto, klik op de foto zelf om de diapresentatie te stoppen. Let op de foto met het vogellijk in de mond van de grootste 32'-pijp. Verder hebben sommige schilders de gewoonte zichzelf in een hoekje van het schilderij te portretteren …

Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts Minifoto demontage frontpijpen Sint-Rombouts
Demontage frontpijpen Sint-Rombouts
Apenootjes

Many of the larger pipes have been supplied with an extra hook, hooking on a steel strip that points downward, contrary to the pins for the upper hooks. This makes disassembly tricky. Dit werkt niet.

Demontage frontpijpen Sint-Rombouts

Intermezzo: uitvaart kardinaal Godfried Danneels

Dit moet ik nog vertalen. Ik schrijf in het Engels en vertaal dan in het Nederlands en dat kost even tijd.

On 14 March 2019, the well-known cardinal Godfried Danneels died. He was archbisshop of the Mechelen diocese for thirty years. On Friday 22 March 2019 his funeral took place in the Saint-Rombouts Cathedral in Mechelen. The cathedral was fully occupied and politicians and king and queen were also present.

I went to the cathedral to take care of the dismantled organ, as far as necessary. And I climbed silently on my own scaffolding to have a good view and take photographs. I have always enjoyed doing uncommon things. Including walking over the front base of the prospect during the mass to cure a leaking windway that made a strange noise when the tone was used with the prospect pipe removed.

Cathedral organist Peter Pieters stoically did his work while sitting almost buried under the scaffolding. As the organ has about 6,000 pipes, the 51 largest can be more or less missed …

De uitvaart van kardinaal Godfried Danneels als gezien vanaf de steiger voor het deels gedemonteerde orgelfront De uitvaart van kardinaal Godfried Danneels als gezien vanaf de steiger voor het deels gedemonteerde orgelfront Het kathedrale koor tijdens de uitvaart van kardinaal Godfried Danneels als gezien vanaf de steiger voor het deels gedemonteerde orgelfront Het kathedrale koor tijdens de uitvaart van kardinaal Godfried Danneels Kathedraalorganist Peter Pieters speelt onder de steiger stoicijns door

Restauratie van de pijpen

Dit moet ik nog vertalen. Ik schrijf in het Engels en vertaal dan in het Nederlands en dat kost even tijd.

The 51 prospect pipes were transported to the world-famous Dutch specialised organ pipe maker Stinkens in Zeist. As they make pipes for organ builders all over the world, some of which don't want to admit that they hire Stinkens, they are used to massive numbers of large pipes. But to get two complete tin-lead Prestant 16' stops into their workshop was even for them unusual.

The smaller pipes only got new molded foot tips. This concerned the smaller pipes of both Prestant 16' stops and seven pipes of the Great Prestant 8' in the front screen. The higher pitched pipes in the straight pipe screen in the second row to the left and the right have very long overlength. These have been reinforced with steel wires in the past. Because of their width-to-weight ratio, they got new copper foot inserts.

From all taller pipes, the feet were separated from the body. The feet were rectified and new heavy gauge foot tips were soldered on. From red copper sheet, new feet were formed, fitting exactly into the tin feet. The copper inserts were then cut to fit, glued and soldered to the tip and the upper edge of the feet.

The languids were rectified and polished. The larger pipe bodies were rounded by rubbing them with an iron bracket, that was covered with leather because polishing the pipes was not intended. Green soap was used to lubricate the rubbing. This was at the same time the only cleaning done to the pipes. The zinc pipes were not rubbed or cleaned at all, as the rough aluminium spray paint makes this impossible (why don't organ builders use a clearcoat as in the car industry??).

Most larger pipes also got a copper insert around the mouth. The copper was painted grey from the inside to blend with the tin, as fas as one could look into the mouth of the pipe. Some pipes had bodies even deformed near the mouths: for these, inserts were provided from the languid to above the mouth. For this the whole mouth was removed.

All pipes were assembled by soldering to the measurements that were done before the pipes were taken apart, although this could not be done very exact because of the heavy deformation of the feet. Because of the very high heat capacity of the heavy metal pipes, a heavy gas heated soldering iron was used for the soldering and the pipe bodies were pre-heated with a heat gun.

Many pipes had deformed hooks, not surprisingly as they for a good deal hang on them. Some pipes had been secured by using iron wire around hook and racks and the wire had been dangerously pulled into the hook metal. Many new hooks were supplied.



The photos to the left give an impression. For an album of some 30 photos: scroll down! ↓

Zelfs voor Stinkens is het onalledaags on twee volledige orgelmetalen Prestanten 16' in hun atelier te zien

Part of the patients in the waiting room, patiently awaiting their treatment. Even for Stinkens, it was extraordinary to have two full metal Prestant 16' stops in their workshop. From one organ!

Zure handen hebben ooit onuitwisbare sporen in het orgelmetaal achtergelaten.

Note the two hands, corroded into the metal in the past. This is due to acids into the person's skin and cannot and will not be cured.

Vervormde voeten, het ziet er zielig uit. Maar er is hoop!

Those poor feet … hopeless. But there is hope!

Uit elkaar gehaalde 16' pijpvoeten.

These 16' feet have been disassembled from the pipe bodies. The languids were also taken from the feet, otherwise we cannot insert the copper feet. All dimensions have been accurately measured to help assembly and prevent extensive voicing work.

16' pijpvoeten met deels nieuwe voetdelen en punten.

These 16' feet have been supplied with new heavy gauge molded toes and one with a partially new foot. Two other feet have already been replaced partially in the past.

Een koperen inzet voor montage.

A copper sheet is placed into the foot. This is before fitting and soldering (this is not one of our pipes).

16' pijpvoet met nieuwe koperen inzet.

The copper insert has been made to fit and glued and soldered into the 16' foot. The languid still has to be soldered into place.

Koperen inzetten klaar om te monteren in de pijpvoeten. Ja, dit was een grote klus!

A couple of copper inserts waiting to be assembled to the pipe feet. Yes, this was a huge job.

De 16' corpi worden gestreken en opgerond na demontage van de pijpvoet.

After the foot has been removed, the body of the tin-lean 16' pipe is shifted over a last. Using a brace covered with leather and green soap, the pipe is rubbed, primarily to remove the dents and make it round again. This is the only cleaning applied to the pipe.

Voet en corpus worden weer aan elkaar gesoldeerd.

Foot and body are assembled again with a heavy soldering iron. This is not easy as the physical heat capacity of the metal is huge.

Deze pijpen zijn klaar.

These pipes are ready (well, the six I mean). Note the weird colour difference on the three pipe bodies to the left. These are the three pipes to the far left in the organ prospect in Mechelen Cathedral. Apparently sheets of metal have been used back in 1958 with a slightly different tin-lead alloy, leading to different oxidation. We leave it this way.

By clicking on any of the photos below, you can click through 29 selected photos. Click on the arrow symbol at the right to view the next photo, click on the photo itself to end the slide show.

Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij Minifoto frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij
Frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij
Frontpijpen Sint-Rombouts in pijpenmakerij

Terugplaatsing van het gerestaureerde frontpijpwerk

Dit moet ik nog vertalen. Ik schrijf in het Engels en vertaal dan in het Nederlands en dat kost even tijd.

After restoration of the organ pipes, they had to be replaced in the organ prospect. As my Haynes car workshop manuals say, after a couple of paragraphs with frightening descriptions and photos of a repair job to be done: "Installation is the reverse of removal." If it were that simple!

Actually I did make only a couple of photos, some with my phone as while climbing I left my DSLR on the gallery and only had my phone with me. There is not much news.

All the pipe racks have been inspected and they were in good order. However, as we did not want to reuse iron or copper wire to secure the pipes on the racks, some extra measures were necessary. The two pipes on the front corners had hooks on two levels, as the rack to the wall is higher than that to the back. I grinded a steel profile and mounted it on top of the upper rack to be able to hang the pipes on two racks. However, on the right hand side the hook was too low and a wire was used, as an extra over the lower hook.

The small wooden racks that protrude from the 32' screen to hang the 'smallest' of the 32' zinc pipes (still 6.5 metre) (see yellow arrow in the photo to the right) were very unstable and even shifting the hooks over the pins was problematic. I welded steel hooks to support and stabilise them. However, how to get there?! It is at about nine meter over the gallery floor and no ladders could get there. I decided to screw a wooden beam to the structure of the prospect. With some athletic movements I could climb onto it, seven meter above the floor and while holding myself I managed to drill and screw the welded hook under the rack. On the left hand side it seems easier as the scaffolding was still in place (a day before arriving of the pipes from the workshop), however there was a gap of more than a meter. As my legs are rather long, I managed to bridge it, one foot on an empty pipe rack, the other one on the scaffolding. I even managed to get back to the scaffolding after mounting the steel support under the rack. So the 32' pipes are safely held by their hooks again. Wait, that's a lot of text for a minor point. Well, it was a challenge.

The largest pipes had not only a hook for hooking at a pin on the rack, but also a lower second hook for a steel strip screwed to the back of the pipe rack. This strip points downwards while the pin points upwards of course! This makes it necessary to disassemble the downward strip and only assemble it again after the pipe is brought in place. Problem is that after all pipes have been installed, it is difficult to impossible to get at them …

Behind the left front prospect pipes is a little plank at about seven meter height, to get to the upper part of the 16' pipes for tuning and securing. This can be reached by climbing from the swell roof over a small beam near the Subbas 32', However, at the right front prospect pipes there was no plank like that. With Ad, I added two small beams to 'walk' over, but it can only be reached after climbing out of the gothic triforium over a small beam with the Subbas 32' as the only possibility to hold oneself.

The four 32' pipes that got to the workshop to get new copper feet inserted, were not sprayed after assembly. As you know, zinc has always to be sprayed to prevent it from becoming completely black. Usually aluminium metal spray is used, but this come in about 3526 different shades of grey, so it will just never match. We have left it as it is.

After all pipes had been reinstalled, the voicing and tune were checked. Mind you, all pipes on direct chests, including most pedal stops and all prospect pipes, are on a 120 mm wind pressure, yes, including the Great Prestant 8'. Still not all replaced pipes speak well. Some pipes get too little wind due to leaks in the windway the prospect cabinet. The notorious water damage from September 2018 apparently has even affected some of the prospect chests: the action of at least one pipe is damaged. For some pipes, metal sheets too thin have been used, leading to an instable tone. Those problems will have to wait for the full organ restoration. Furthermore, sometimes problems occur in the electric coupler action and contact cams in the console, as e.g. the Pedal Prestant 16' has an 8' extension. Some of the larger prospect pipes are fed via a membrane pallet which is leaking or malfunctioning, leading to weird effects. Anyway, it is satisfying that I understand what the problems are in this complex machinery. I will fix this later on during normal maintenance work.



Maundy Thursday, 18 April 2019



The photos to the left give an impression and I have commented on them. For an album of a 40 photos: scroll down! ↓

Overzicht over de bovenste verdieping van het orgel met het front verwijderd.

With the prospect pipes removed, one gets a good view on the upper departments of this gigantic organ. Behind the open Principaalbas 32' with the metal Prestant 8' in front of it, we see the chest for the high stops of the Great organ, added in 1958. Behind it is the Kroonwerk, the fourth manual. Behind that, we see the wooden resonators of the full length Bazuin 32'. At the right we see the Positiv department. Af the far left behind the scaffolding the six largest pipes of the Subbas 32' do#-side.

De hangers voor de kleinste 32' zijn instabiel en moeten worden versterkt

The small wooden racks (yellow arrow) that protrude from the 32' screen to hang the 'smallest' of the 32' zinc pipes (still 6.5 metre) were very unstable. I welded steel hooks to support and stabilise them. However, how to get there?! You cannot stand on the organ 'roof'. It is about nine meter above the gallery floor …

Gewoon op een balkje gaan staan.

I screwed a wooden beam to the structure and climbed on it, at seven meters high. This way I could drill and screw the hook onto place, with one free hand (OK, sometimes two …). Note the feet …

Gelaste stalen winkelhaak is onder het hangertje van de 32' geschroefd.

The steel support is in place.

Aan de andere kant was het aanbrengen van de stalen ondersteuning van de hanger iets minder lastig.

The other side could be done from the scaffolding, bridging the one meter gap between a pipe rack and the scaffolding.

De pijpen arriveren weer in de kathedraal van Mechelen.

The pipes arrive again at Mechelen Cathedral.

Een koperen inzet voor montage.

The pipes on the marble floor of the Saint Rumoldus Cathedral.

Een koperen inzet voor montage.

The rectified feet and bodies, new solder joints and pipe toes tell the work done.

De takel moet weer worden bevestigd aan de uitzetarm. De takel moet weer worden bevestigd aan de uitzetarm.

The electric hoist had to be … hoisted back (by hand!) in place at the top of the scaffolding. We only use it for the larger pipes (> 12' or so).

Drie pijpen klaar om in het front getakeld te worden, waarvan een in het dubbele leren harnas.

Three pipes ready to get back into the prospect. One of them has the double leather harness attached. View from the top of the 8 m high scaffolding.

Drie pijpen klaar om in het front getakeld te worden, waarvan een in het dubbele leren harnas. De pijpen staan netjes terug op hun plek.

Pipes back in place.

De pijpen staan netjes terug op hun plek.

The prospect is a beautiful design by architect Louis Stynen (that's not modernist architect Leon Stynen!), although the 'neo-baroque' curves can only be appreciated while looking from slightly aside, not from the cathedral floor.

Naar beneden wijzende strips worden na plaatsing aan de hanger geschroefd.

The largest pipes had not only a hook for hooking at a pin on the rack, but also a lower second hook for a steel strip. This points downwards! This makes it necessary to disassemble the downward strip and only assemble it again after the pipe is brought in place. We also see the new steel profile I provided for the upper hook of the cornet pipe, instead of tying it with a wire to the pin that sits too far back on the rack.

Voet en corpus worden weer aan elkaar gesoldeerd.

To be able to get to the upper part of the 16' pipes, behind the right hand prospect pipe screen we made a similar 'convenient walking plank' :-) as present behind the left hand screen.

Frontpijpen terugzetten met de loopplank op zijn plek.

Although … one can only get there by climbing out of the gothic triforium over a small beam with the Subbas 32' as the only possibility to hold oneself.

Frontpijpen terugzetten met de loopplank op zijn plek.

In this way, I could fix the 16' pipes to their racks with felt and tune them as far as necessary. The finishing touch …

Je ziet er niks van. Klaar!

The restored 1958 Stynen prospect in all its glory with the incredible 1721 pulpit. We are ready!

By clicking on any of the photos below, you can click through 40 selected photos. Click on the arrow symbol at the right to view the next photo, click on the photo itself to end the slide show.

Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen Minifoto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen
Foto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen
Foto herplaatsen frontpijpen Sint-Rombouts Mechelen

Met vriendelijke groeten,
Rens Swart