Fascinatie is de sleutel tot kwaliteit

Rens Swart Orgelbouw: recente werken en projecten English text Nederlandse tekst

Afzonderlijk toegelichte projecten

Verderop op deze pagina beschrijf ik enkele uitgevoerde werken. Maar over enkele grotere projecten heb ik aparte pagina's gemaakt, die je hieronder kunt aanklikken. Ik neem altijd veel foto's, zowel om de situatie en samenhang vast te leggen, als om te documenteren. Een kleine selectie daarvan neem ik op de projectpagina's op.

Restauratie van de inzakkende frontpijpen van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Foutzoeken en reparaties aan een balgjeslade en andere elektropneumatialia

Reparatie en foutzoeken elektropneumatische zwelinstallatie

Aanleg van een kabel en een stopcontact voor een elektronische speeltafel van een orgel

Demontage van enkele orgels

Recente werken

Intoneren Voix Humaine

Ik heb bij Jos Stevens onder meer gewerkt aan het schoonmaken en vooral intoneren van een 'Frans' tongwerk: de Voix Humaine. Goeie oren maar vooral fysisch inzicht en een soort wetenschappelijke neiging je af te vragen wat waardoor komt maken het een stuk makkelijker, maar zo werkt het bij mij eigenlijk altijd.

Onderhoud elektropneumatische orgels

In de afgelopen jaren heb ik, in 2016 vooral samen met Orgelbouw Jos Stevens, onderhoud verricht aan verscheidene elektropneumatische orgels.

Probleemoplossen balgjeslade en zwelinstallatie

Voorts heb ik een aantal problemen in een zogenaamde balgjeslade opgelost, hetgeen een zeer goed begrip van de werking van dit type elektropneumatische registercancellade vraagt (uitgebreid toegelicht op een aparte pagina). Ook heb ik een elektropneumatische zwelinrichting niet alleen gerenoveerd, maar er ook twee storingen in getraceerd en verholpen. Ook dit heb ik uitgebreid toegelicht op een aparte pagina.

Onderhoud orgel Sint-Romboutskathedraal Mechelen (84 stemmen)

Interessant is het onderhoud aan het magnum opus van Jos Stevens, het 84 stemmen tellende orgel van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen. Dit instrument werd met gebruikmaking van ouder materiaal van onder meer Vermeersch uit 1850 in 1923 nieuw gebouwd. In 1958 werden op instigatie van Flor Peeters alle manualen uitgebreid en gemoderniseerd en kwam er een vierde manuaal en een nieuw front met Principaalbas 32'. Het is niet alleen een indrukwekkend instrument, maar biedt fascinerende techniek, zoals de elektromechanische combinatietractuur, die aan de gang moet worden gehouden. Ik heb er verder onder meer alle 20 (!) tongwerken gestemd, inclusief de indrukwekkende Bazuin 32' (die moet trouwens uit 1850 zijn).

Rapportages grote pneumatische orgels Antwerpen

Van twee indrukwekkende maar in tamelijk desolate staat verkerende orgels in Antwerpen en Borgerhout heb ik uitgebreide inventarisatierapporten gemaakt. Het betreft het 40 stemmen tellende en vrijwel in originele staat behouden pneumatische orgel dat Jos Stevens in 1908 bouwde in de Sint-Willibrorduskerk in Antwerpen; het orgel in de Heilige Familiekerk in Borgerhout, dat ik af en toe bespeel, is daarvan vrijwel een tweelingzus. Peter Maus heeft uit mijn rapport dankbaar geput voor zijn artikel in Orgelkunst van eind 2017 over drie indrukwekkende Stevens-orgels in Antwerpen, waaronder deze twee. Verder heb ik het reeds tientallen jaren zwijgende indrukwekkende en belangwekkende orgel dat Charles Anneessens in 1894 in de Sint-Jan-Evangelistkerk (beter bekend als de Peperbus) in Borgerhout bouwde, nauwkeurig (dus met halsbrekende toeren, ze zijn nogal onpraktisch gebouwd) onderzocht en de resultaten vastgelegd in een rapport. Dit is het vroegste pneumatische orgel in Antwerpen en telt inclusief pedaaltransmissies eveneens 40 stemmen.

Advies en werken orgel en koororgel Sint-Bonifatiuskerk Alphen aan den Rijn

In mijn 'geboortekerk' (de kerk waar ik tientallen jaren kind aan huis was) Sint-Bonifatius in Alphen aan den Rijn ben ik sinds 2008 als adviseur betrokken bij de herinrichting van het monumentale interieur en de realisatie van een oplossing voor de orgelproblematiek. We kiezen er voor een koororgel, te bespelen vanaf een centrale speeltafel samen met het bijzondere Hilboesen/Pels-orgel op het doksaal. In 2015 werd de centrale speeltafel gerealiseerd, maar de bouw van het koororgel werd uitgesteld. Ondertussen heb ik enkele kleinere werkzaamheden aan het Hilboesen-orgel verricht.

Inventarisatie Petrus Vermeulen-orgel Dongen-Vaart

Bij de sluiting van de Hubertuskerk in Dongen-Vaart heb ik het fraaie mechanische orgel van Petrus Vermeulen onderzocht en geconcludeerd dat het uit 1891 dateert. Het is feitelijk één manuaal van wat in een tweeklaviers orgel had moeten worden. Het leek zeer geschikt als basis voor een koororgel in de Bonifatiuskerk in Alphen aan den Rijn, maar omdat de adviseur niet kon leven met het tevens elektrisch bedienbaar maken van dit bijzondere orgeltje (wat voor de katholieke liturgie praktisch een voorwaarde is) staat het nu weg te kwijnen in deze herbestemde kerk, hoewel de nieuwe eigenaar het belang onderkent.

Vernieuwen geoxideerde tongwerkkoppen

De koppen van de meeste van de tien (!) tongwerken van het Stevens-orgel uit 1911 in de kerk van de Heilige Familie in Borgerhout zijn ernstig door loodcorrosie aangetast. Het meestgebruikte register, de Trompette 8' van het Grand Orgue, heb ik samen met titularis Johnny Verbeken van het orgel gehaald en door Stinkens van nieuwe koppen in exact dezelfde stijl laten voorzien. We hebben nota bene de losgesoldeerde koppen bij wijze van monumentenzorg in het orgel opgeslagen.

Afwerken kistorgel Jos Stevens

Een van de drie kistorgels die Jos Stevens in de jaren tachtig bouwde heb ik daar verder afgewerkt. Het zijn drie mooi gemaakte instrumenten met 4,5 stem, gemaakt van massief mahonie. Op gewicht is niet bespaard, we hebben het over meer dan 180 kilogram. Twee instrumenten hebben een wellenbordje, het instrument waaraan ik werkte heeft een radiale stekermechaniek. Ik werkte aan dit instrument om ervaring op te doen en het uiteindelijk te kopen en uit te lenen of verhuren, maar er kwam op het laatst een kink in de kabel dus dat feest ging helaas niet door.

Verwerving en revisie kistorgel Nijsse

Met twee maten heb ik een kistorgel, gebouwd in 1985 door Nijsse, gekocht en er verscheidene kleine verbeteringen aan aangebracht. Het kistorgel is te huur! Zie deze pagina.

Grote orgeldemontagewerken

Voorts heb ik enkele orgels geheel of gedeeltelijk gedemonteerd om ze te redden uit te slopen of te herbestemmen kerken. Ik heb er mogelijk bestemmingen voor, maar ook gebruik ik delen ervan om een eigen orgel te bouwen, of feitelijk samen te stellen. Dat is buitengewoon leerzaam! Deze demontageklussen waren mijn grootste werken.

Omdat deze grote klussen voor eigen rekening geschiedden, heb ik er enkele pagina's over geschreven op mijn persoonlijke website. Een samenvatting vind je echter hier.

Orgelverhalen elders

Aspecten van orgelspelen en orgelbouwen die eerder persoonlijk dan bedrijfsmatig zijn, heb ik beschreven op mijn persoonlijke website onder orgels en orgelbouw, zoals gebruikelijk gelardeerd met veel plaatjes.

Achtergronden bij mijn passie voor het orgel en orgelspel

Achtergronden bij mijn fascinatie voor de techniek van het orgel en orgelbouw

Een idee dat op zeker moment ontstond is een of meerdere overtollige orgels, die bijvoorbeeld worden aangeboden wegens sluiting of herbestemming van een kerk, te verwerven, te demonteren en deze vervolgens in een of andere samenstelling voor mijzelf op te bouwen in de bedrijfshal waarin ook mijn Rovers en Jaguars staan. Zie voor een weldoordacht antwoord op de vraag waarom ik dat in vredesnaam zou doen, de pagina over 'een orgel voor mezelf'.

Een orgel voor mezelf

februari 2018

Deze fraai gemaakte driemanuaals speeltafel van Vermeulen bevat heel wat elektra. Als deze op jaren komt zijn er wel eens wat onderhoudswerken nodig, eigenlijk net als bij mechanische orgels … Gelukkig snap ik precies hoe alles werkt.

Deze fraai gemaakte driemanuaals speeltafel van Vermeulen bevat heel wat elektra. Als deze op jaren komt zijn er wel eens wat onderhoudswerken nodig, eigenlijk net als bij mechanische orgels … Gelukkig snap ik hoe het werkt.

Een naakte kegellade van Vermeulen: rechts zie je nog de membraanlatten en de elektromagneten van de relais, links zijn deze in demontage.

Een naakte kegellade van Vermeulen: rechts zie je de membraanlatten en de elektromagneten van de relais, links zijn deze gedemonteerd en achteraan zijn ook de onderstokken met de kegelventielen gedemonteerd.

Rens is bij Jos Stevens bezig met het intoneren van een Voix Humaine tongwerk

Bij Jos Stevens ben ik bezig met het schoonmaken en vooral intoneren van het kortbekerige tongwerk Voix Humaine. Goeie oren maar vooral fysisch inzicht en een soort wetenschappelijke neiging je af te vragen wat waardoor komt maken het een stuk makkelijker.

Een balgjeslade van binnen

Een van de verschijningsvormen van de registercancellade is de zogenaamde balgjeslade, zoals gebouwd door Jos Stevens. Als je goed begrijpt hoe deze windlade precies werkt, kun je eventuele storingen opsporen.

De elektromechanische setzerinstallatie van het Stevens-orgel in de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen

Het Stevens-orgel uit 1958 in de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen bevat een unieke uitgebreide elektromechanische zetter-installatie (setzer). Er zijn zeven generale combinaties (voor het hele orgel) en vijf voor elk van de vijf klavieren. In combinatie met 84 stemmen en ettelijke koppelingen maakt dat een kolossale hoeveelheid geheugenelementen nodig, gemaakt met jaren-vijftig elektromechanische techniek. Doordat de asjes minder goed beginnen te draaien is daar nu veel onderhoud voor nodig. En stilstand is letterlijk achteruitgang. Uniek, bere-interessant, kolossaal en monumentaal!

Het grootse orgel dat Stevens in 1908 bouwde in de Sint-Willibrorduskerk in Antwerpen heeft zijn pneumatische tractuur behouden.

Het grootse orgel dat Stevens in 1908 bouwde in de Sint-Willibrorduskerk in Antwerpen heeft zijn pneumatische tractuur behouden. Er is wel werk aan de winkel.

Het grootse orgel dat Stevens in 1908 bouwde in de Sint-Willibrorduskerk in Antwerpen heeft zijn pneumatische tractuur behouden.

Zo ernstig als de corrosie van deze kop van de Trompette is voortgeschreden in het orgel van Stevens in de Sint-Willibrorduskerk (dit loodoxide is trouwens ook verdraaid giftig), is het in het tweelingorgel in de Heilige-Familiekerk in Borgerhout nog niet.

Het grootse orgel dat Stevens in 1908 bouwde in de Sint-Willibrorduskerk in Antwerpen heeft zijn pneumatische tractuur behouden.

De koppen van de Trompette van het Grand Orgue van het Stevens-orgel in de kerk van de Heilige Familie in Borgerhout hebben we vervangen. Op de spieën na (rond, in stijl) zijn alle andere onderdelen behouden, zo hoort dat bij een historisch belangwekkend orgel. En de losgesoldeerde geoxideerde koppen zijn trouwens ook bewaard, voor wat het waard is!

Een van de rapporten van Rens Swart Orgelbouw

Een van de rapporten van Rens Swart Orgelbouw.

De conventionele elektrische schakelingen in dit elektropneumatische orgel zijn vervangen door digitale elektronica

De conventionele elektrische schakelingen in dit elektropneumatische orgel zijn vervangen door digitale elektronica (niet door mij). Het is handig om te begrijpen hoe dit werkt.

Kistorgel Jos Stevens

Een van de drie kistorgels die in de tachtiger jaren bij Jos Stevens zijn gebouwd. Ik heb gewerkt aan de afbouw ervan.

Met vriendelijke groeten,
Rens Swart